Stearman

Przód prawie gotowy... mogę więc wkleić następny element - komorę odbiornika. W elemencie tym jest listewka poprzeczna jako dźwigar mocowania skrzydła i podwozia. Wkleiłem listewkę 3x6 w gniazdo w wydruku, a dla odbiornika wykonałem łoże.... z kawałków szpatułek ;). Łoże wkleiłem w sloty w wydruku.... a potem wszystko razem do..... w całość. Zaczyna to przypominać mustanga c.d.n...

Cóż, jest już łoże akumulatora, silnik można wieszać... w ręku nieduży element, z łatwym dostępem od każdej strony... no to może iść za ciosem i dokończyć mocowanie silnika i regulatora. Po co się potem męczyć z dużą, niewygodną konstrukcją jak można teraz... Akumulator, dla lepszego wyważenia modelu będzie maksymalnie z przodu. by nie uderzał i nie uszkodził się od nakrętek mocowania silnika wkleiłem pasek XPS o grubości 8mm jako zderzak i opór dla akumulatora. Po obu stronach wydruku są sloty, które można dowolnie wykorzystać na zamocowanie swojego pakietu. Każdy ma swój sposób. Ja wkleiłem 4 małe klocki XPS po bokach i dodałem paski rzepowe do mocowania akumulatora. jest stabilnie i mocno. Od spodu łoża akumulatora przymocowałem regulator... jest separacja, jest opływ powietrza, powinno być dobrze U mnie wygląda to tak... Cóż, błędy początkującego, ale najlepiej nabiera się doświadczenia w boju, po to ten prototyp

Jest już mocowanie silnika.. prawie mógłby polecieć Wręga wklejona można zatem przykleić osłonę silnika. Jest na tyle dużo miejsca, że wklejam ją na stałe bo nie musi być zdejmowana. Sporo miejsca na opływ powietrza.... I tu z góry przepraszam wszystkich purystów modelarskich za wygląd klejenia... ale dla mnie to czego nie widać, nie musi być piękne, a wytrzymałe... a takie nieładne wykwity kleju poliuretanowego wzmacniają cała konstrukcję i zmniejszają jej wibracje. Więc hop... łatwo nasuwamy i przyklejamy owiewkę.

Witam, Jakoś przez dłuższy czas nie byłem przekonany do modeli drukowanych z LW PLA z uwagi na małą odporność termiczna i mechaniczną. Trudno jednak odmówić im prostoty wykonania, bo w sumie... trochę cierpliwości przy drukowaniu, garść umiejętności przy sklejaniu i mamy nieduży model, który możemy ulotnić. Jako, że sezon za chwilę rozpocznie się na całego postanowiłem przetestować tę metodę wykonywania drukowanych modeli RC. Ponieważ to "mój pierwszy raz" postanowiłem podzielić się relacją z budowy mojego Mustanga Założenia prototypu... prosta konstrukcja, jednobryłowa, bez odłączanych skrzydeł - typu wrzuć do bagażnika i na lotnisko Nie będę zanudzał fazą projektowania, modelowania, wycinania, poprawiania, tworzenia plików do wydruku... ważne, że w efekcie powstał zestaw części gotowych do sklejenia Oprócz wydruku będą potrzebne listewki 3x6, rurka węglowa fi3, zawiasy 16x28, szpatułki laryngologiczne i reszta drobnicy... ale wszystko po kolei.. Zawsze wydawało mi się, że taki drukowany model powinien się łatwo sklejać.. jak modele redukcyjne z dzieciństwa Kleisz wszystko klejem CA i lata... potem jednak naszły mnie wątpliwości... tu dodałbym wzmocnienie, tu za słabo się wydaje.. itd.. Pewnie można by zrobić to o wiele lepiej.. no ale w końcu to mój pierwszy taki model więc wybaczam sobie wszystkie błędy i zabieram się do roboty.... Wiadomo, że pierwszy kadłub... jest nawet kilka rysunków co i gdzie wkleić Wersja dla profesjonalistów.... i wszystko jasne... Ja jednak poprosiłem o wersje dla amatorów, by zobaczyć więcej.... no i pięknie... tylko trochę za dużo Niezrażony poziomem trudności po prostu zabrałem się do klejenia...kawałek po kawałku mojego Mustanga Na pierwszy ogień wybrałem coś czemu powinienem sprostać bez problemu... walka ze szpatułkami. Są to zwykłe szpatułki laryngologiczne, drewniane o wymiarach 16.6x1.6x148mm, chińskie, krzywe, ale lekkie, łatwe w obróbce i tanie Po krótkiej walce powstało łoże dla pakietu zasilającego 3S 220mAh Z tego powstało to Jak widać skoro będzie na tym spoczywał dość ciężki akumulator wzmocniłem połączenia drugim moim ulubionym atrybutem modelarza... nicią dentystyczną. Oplotłem krzyżowo połączenia i nasączyłem nić klejem CA. Pozostało tylko wsunąć łoże w sloty wydruku komory akumulatorowej K2 i zablokować klejem CA. Takie rozwiązanie łoża dla akumulatora powinno dać dobre chłodzenie i opływ chłodnym powietrzem akumulatora i regulatora.... Ponieważ mocowania silnika, akumulatora nie chciałem powierzyć tylko wydrukowi, przez kadłub biegną dwie skośne podłużnice z listewek 3x6 wklejone w odpowiednie sloty po obu stronach wydruku. Pomagają one również ustalić kolejne elementy nasuwane na te listewki. Listewki wystają z przodu wzmacniając wręgę silnika. Listewki wklejam klejem poliuretanowym bo dobrze wypełnia wolne przestrzenie i wykorzystuje chropowatość wydruku. Skoro już jesteśmy przy wrędze silnika. W oryginale przewidziana była drukowana wręga z PETG. Jednak jako tradycjonalista wolałbym coś bardziej sztywnego, a przede wszystkim odpornego na temperaturę. Widziałem kiedyś jak łoże wydrukowane z PLA "pływało" po nagrzaniu silnika i model leciał jak chciał w powietrzu... po wylądowaniu PLA szybko stygło i wszystko wyglądało niby normalnie... chwile potrwało znalezienie przyczyny dziwnego zachowania modelu Tak więc mimo wydrukowanej wręgi postanowiłem zduplikować ją wykonując ze sklejki, podłej jakości, 2mm grubości, ale na pewno wytrzymalszej niż wydruk Może warto tu nadmienić ze dwa słowa o samym mocowaniu silnika. Każdy ma swój sposób na zamocowanie nakrętek we wrędze silnika. Można je wkleić, zastosować nakrętki kłowe itd... Ja wycinam dwa paski laminatu elektrycznego, krytego miedzią i przylutowuję nakrętki M3 do miedzi. Paski wzmacniające przyklejam CA do wręgi. Polecam nawet do większych modeli bo to pewne i mocne rozwiązanie. Gotowa wręga silnikowa. Gotową wręgę wystarczy wsunąć na podłużnice i przykleić do kadłuba. Warto zauważyć, że kąt skłonu i wychylenia silnika określone są poprzez płaszczyznę obwiedni wydruku. Nic nie trzeba ustawiać.

Dokładnie tak to rozumiem (jak poniżej) i tak się podaje w ecalc.... Jakiego rodzaju masz klapy w modelu? W większości modeli są one uproszczone typu krokodylowego.

Dziękuję. Co daje CG z grubsza w granicach 30%-31.5% Cięciwy nasady skrzydła. Jako, że AC (25% MAC) leży u mnie w granicach 28% Cięciwy nasady skrzydła, stąd przy tym samym położeniu CG jak w dużym modelu CG mojego P38 powinien znajdować się na ok 28%-30% MAC. Pokrywa się to z danymi samego samolotu od Andrzeja. Po zaokrągleniach przyjmę do oblotu położenie CG dla mojego modelu 83mm od krawędzi natarci profilu nasady czyli jakieś 27% MAC Dzięki 👍

Chyba wystarczy podać do kompletu Cięciwę nasady skrzydła i wtedy procentowo można odnieść się do skali w innym modelu? Widzę, że często producenci podają odległość CG od jakiś charakterystycznych punktów modelu... co trudno przenieść na nowoprojektowany model.

Dzięki. Rozumiem, że środek ciężkości powinien znajdować się do oblotu na ok. 25% MAC? Pytam, bo to dość z przodu. Pewnie ma na to wpływ ogólna charakterystyka aerodynamiczna samolotu i tysiąc innych rzeczy. Wrzucając dane geometryczne do ecalc CG wychodzi o wiele dalej na ~40%-45%. Zastanawiam się gdzie wpisuję błędne dane, czy powinienem przyjąć inny zakres static margin of MAC, czy to kwestia uproszczenia i wpisania jednego szerokiego kadłuba zamiast dwóch, czy czegoś jeszcze innego....? Gdzieś popełniam błąd myślowy i nie mogę z niego wybrnąć.... 🤔

Tak.. to silnik 3536 1250kV + zasilanie 3S Tak więc opcja śmigła 10x7 jest optymalna z ciągiem 1500g Zastanawiam się ile z ciągu zabiera zastosowanie kołpaka... śmigło niby nie duże bo 10x7 a kołpak ma prawie 70mm średnicy... narazie nie mam kołpaka i nie mogę sprawdzić, ale ciekaw jestem spadku ciągu po założenia kołpaka, który przysłania centralną część śmigła?

APC 10x7 bo akurat takie miałem przy 42A poboru prądu i 475W mocy APC 11x7 dawał 1675g ciągu przy 45A i 510W.... Testy na stanowisku, bez docelowego kołpaka... Wolę zostać przy bezpiecznej wartości 1500g bo w razie potrzeby mogę jeszcze coś podgonić już po wykonaniu modelu.

Wiem już, jak zorganizować projekt. Pozostaje tylko określenie ostatecznej skali modelu (rozpiętość 1300, 1400, 1500mm?). Ponieważ mam już dostępny napęd chciałbym dopasować do niego skalę modelu. Chcę zastosować dwa silniki 3536 o maksymalnym ciągu statycznym 1500g każdy - czyli całkowity ciąg 3000g. Chciałbym zamknąć konstrukcję z masa do startu 3kg. Wiadomo, że w 3kg można zbudować potężny szybowiec jak i latającą cegłę o rozpiętości 800mm Myślałem, że coś uda mi się wywnioskować z danych dostępnych modeli... nap FlightLine 1600mm, ale nie mogę znaleźć wartości ciągu statycznego dla jego silników by mieć jakieś odniesienie. Może ktoś ma P-38 czy podobny model i może podać jakie ma parametry (rozpiętość, ciąg itd.)? P38 FlightLine o rozpiętości 1600mm ma takie parametry:

Jakoś tak pasuje mi umieszczenie regulatorów w wentylowanych komorach silnika... gdzieś pamiętam oglądałem jakiś film o dodawania kondensatorów do regulatora tylko nie wiem czy dobrze usłyszałem wartość 470uF na cal czyli na jakieś 25mm wydłużenia obu przewodów (+ i -). Może ktoś pamiętam właściwe wartości?

No właśnie, w wersji o rozpiętości 1600mm regulatory są w gondolach a baterie w kadłubie środkowym. Czyli przedłużają tylko kable od baterii do ESC... odwrotnie niż jest zalecane... ciekaw jestem czy to się sprawdza i czy stosują jakieś dodatkowe kondensatory...?

Dzięki, rozumiem, że to są lub tu powinny być regulatory?

Przy okazji mam pytanie, bo nie mogę znaleźć zdjęcia z innych modeli P-38 ani informacji na temat umiejscowienia ESC. Wiadomo, że najlepiej przedłużyć kable między ESC a silnikiem. U mnie wychodzi to prawie 540mm kabli przy czym regulatory i bateria byłaby umieszczona w centralnym kadłubie. Zastanawiam się jak w praktyce rozwiązują ten problem profesjonalni producenci modeli? Gdzie w modelach dwusilnikowych zazwyczaj są umiejscowione ESC?

Dzięki Wielkie za analizę i wyjaśnienia. Wiem już, w którą stronę iść. Pozdrawiam i życzę szybkiego powrotu do zdrowia

Dzięki: Niestety nie zawsze mimo wszechogarniającego internetu jest dostęp do wiarygodnych danych (typ użytego w modelu profilu, kąty zaklinowania itd) Zazwyczaj są to rysunki i trzeba cos dopasować. Łatwiej znaleźć dane oryginalnego samolotu, ale wiadomo, co dobre dla samolotu, nie zawsze jest właściwe dla modelu w skali. Stąd każda uwaga wynikająca z doświadczenia jest cenna. Rozumiem twoje wyjaśnienie i przyznam, że tak je pojmowałem i stosowałem (wzorując się na nieocenionym Schier Wiesław - Miniaturowe Lotnictwo 1978). Oczywiście na etapie wstępnym trudno założyć, gdzie będzie punkt SC w osi Z, a im bliżej silników tym błąd oszacowania ma większe znaczenie... Ale masz rację... popełniłem swego czasu model górnopłata Wilgi 35 zaprojektowany w 90% w 3D, stąd mogłem oszacować gdzie jest SC w osi Z i właśnie tak ustawić kąt skłonu silnika by przechodził przez rzeczywisty SC. Jak widać wyszedł BARDZO DUŻY kąt skłonu 6 stopni, ale mimo obaw właśnie taki zastosowałem w modelu... i przy oblocie okazało się, że wszystko się zgadza, model bardzo dobrze reaguje na zwiększenie obrotów silnika i ich zmniejszenie bez tendencji do nadmiernego zadzierania czy nurkowania nosa samolotu. Tak zostawiłem bez korekcji mimo, że troche dziwnie to wygląda. Nie wiem jak to jest przy dwusilnikowcach, ale gdzieś chyba jest jakaś rozsądna granica, mimo, że obliczenia pokazują inaczej? Bo gdyby Wilga miała jeszcze krótszy nos to kąt byłby o wiele większy.... Chodzi mi o to, że czasami z doświadczenia wynika jakiś kąt skłonu (bo np już w podobnym modelu był stosowany, lub nie stosuję się większego niź....) i wtedy należy szukać obniżenia SC np poprzez przeniesienie ciężkich elementów niżej. Może akurat te 6 stopni przy mojej Wildze to już wartość krytyczna a przy 7 nie poleciałaby wcale? Stąd nadal pozostaje otwarte pytanie o kąt lub w jakim rozsądnym zakresie powinien zawierać się skłon silników dla dwusilnikowca? Co do filmu... to faktycznie przyczyną przepadnięcia mógł być brak odpowiedniego skłonu silnika.. ale jak zawsze pewnie to jedna z wielu przyczyn Przykładem tego może być CHYBA A10 gdzie wylot z turbiny jest pod kątem prawie 5 stopni... ale nie znam tej konstrukcji i nie wiem czy tak skierowany wylot to efekt momentów działających na samolot czy próba ochrony usterzenia tylnego przed opływem gorących gazów wylotowych... więc to tylko poglądowo

Dziękuję za cenne uwagi, w miarę możliwości i zdrowia, proszę o wyjaśnienie bo nasunęły mi się kolejne pytania: Czy rozumie Pan przez to zastosowanie TYLKO profilu NACA2416 na całej rozpiętości skrzydła ze zwichrzeniem czy kombinację, nasada skrzydła profil NACA216 z przejściem na końcówce do NACA4412 zwichrzonego 3 stopnie? Założyłem skłon silników 3 stopnie (w dół oczywiście) - nie za dużo jak na dwusilnikowca? I dodatkowe pytanie... Na statecznik pionowy i poziomy wybrałem symetryczny profil NACA0014, może dość gruby 14%, ale winka to, że mogę w takim profilu "ukryć" serwo - czy nie za gruby jak na profil stateczników? Życzę szybkiego powrotu do zdrowia.

Panowie, zastanawiam się co napisać... każdy z Was ma swoje racje i swoje spojrzenie na temat budowy modeli. Sam nie wiem czy teraz powinienem przeprosić za swoją gafę z umieszczeniem postu, za przerost ambicji, czy sprzeczać się i dowodzić swoich racji... Jako, że nadal uważam się za początkującego modelarza i daleko mi do Waszej wiedzy i doświadczenia podzielę się tylko ogólnym spostrzeżeniem.... Świat się zmienia, technologie, materiały i sposób wykonania modeli też. Dlatego warto byłoby tworzyć nowe plany konstrukcyjne przystosowane do dzisiejszych technologii i możliwości jakie mają dzisiejsi modelarze (drukarki 3D, małe frezarki, plotery termiczne i laserowe itd.). Nie pozostaje to w kontrze i nie neguje wartości planów już istniejących, sprawdzonych. Często są to plany, gdzie z uwagi na możliwości konstruktora, zastosowany napęd, materiał z jakiego wykonano model i technologie wykonania, bardzo się różnią co oczywiste i trudno wybrać ten akurat pasujący do mojej koncepcji. Tu potrzeba trochę wiedzy i doświadczenia, której źródłem mogło by być to forum (oczywiście to moje spojrzenie na aktywność na tym portalu). Zakładając z góry, że się nie uda, że nie warto, że nie dam rady, że nie poleci, że szkoda sił i środków, że nie ma potrzeby odkrywać prochu na nowo, sami skazujemy się na powolne wygaszanie tego forum... bo pozostaną tu tylko relacje ze składania gotowych kupionych modeli lub budowa kolejnego modelu z tych samych planów. Relacje, gdzie będzie podany adres sklepu internetowego, zdjęcie części rozrzuconych na podłodze, jedno z budowy i film z oblotu... czyli takich gdzie pozostaje tylko bić brawo, a które nie poszerzają wiedzy początkujących - oczywiście to przejaskrawiony obraz, bo nie brakuje na forum bardzo porządnych i ciekawych relacji 👍. Nie wspomnę już o tym, że coraz mniej początkujących modelarzy będzie zaczynało posty z relacja z budowy swoich modeli... w obawie przed krytyką i by nie zaśmiecać forum (oczywiście ja mam swoje lata i umiem znieść i docenić konstruktywna krytykę ) Co do zaczętych i nieskończonych projektów i relacji z budowy... wystarczy przejrzeć forum... Niedokończone projekty są na koncie początkujących jak i bardzo doświadczonych modelarzy, na taki fakt składa się wiele czynników - co ja Wam będę pisał sami wiecie. Wiele z nich odżywa po latach gdy konstruktor nabierze więcej doświadczenia czy znowu poczuje chęć dokończyć projekt. Moim zdaniem, ZA MAŁO jest zaczynanych projektów, bo wierzę, że każdy nowy wnosi coś na forum, poszerza wiedzę nas wszystkich i co może najważniejsze daje mnóstwo radochy prowadzącego projekt Podsumowując, Przedstawiłem tylko MÓJ punkt widzenia, nie chciałem nikogo ani obrazić, ani prowokować, ani wsadzać kija w mrowisko, ot tak nasunęła mi się myśl.. więc ją przekułem w słowa w żadnym przypadku nie oczekując polemiki, tym bardziej jakiegoś sporu peace... Ze swojej strony, będę wspierał moją skromna wiedzą wszelkie nowe projekty, jeśli będę mógł wnieść coś wartościowego, a na pewno z miłą chęcią będę je śledził Mimo, że mam wiele pytań i niewiadomych projekt P-38 pewnie powstanie. Za waszą radą przejrzę dostępne plany i konstrukcje, może nawet doczeka się realizacji i będzie co oblatywać.... Po prostu równie jak latanie, lubię konstruować i budować modele Dziękuję i pozdrawiam Wszystkich

Witam, Mam pytanie przy okazji tego wątku. Zamierzam zbudować dwusilnikowy P38 Lghting i tu rodzi się dla mnie kilka pytań bo to mój pierwszy dwusilnikowiec: 1. Z tego postu wynika, że chyba najlepiej będzie śmigła przeciwbieżnie obracające się do środka? 2. Czy przy dwusilnikowcach stosuje się wykłon i skłon silnika czy już nie trzeba?

Witam, Zaczynam prace projektowe nad modelem Lockheed P-38 Lightning Będzie to mój pierwszy model dwusilnikowy co będzie ciekawym wyzwaniem Jestem na etapie wstępnego zbierania danych, ale zarys jest. Rozważam model o rozpiętości 1400mm - 1500mm, oczywiście o minimalnej wadze myślę, że nie większej niż 3,5kg. Znalazłem takie dane: - ROOT CHORD NACA 23016 - TIP CHORD NACA 4412 THE AIRFOIL PROFILE IS A SMOOTH TRANSITION OVER THE WINGSPAN FROM THE NACA 23016 AT THE ROOT TO A NACA 4412 AT THE TIP - KĄT ZWICHRZENIA KOŃCÓWKI SKRZYDŁA -3° - KĄT ZAKLINOWANIA SKRZYDŁA DO WYJAŚNIENIA ???????????????????? - KĄT ZAKLINOWANIA STATECZNIKA POZIOMEGO 0° Z grubsza samolot wygląda tak.... Poszukuję informacji....: Obroty śmigieł. Na dolnym rysunku pokazano, że śmigła kręcą się w przeciwnym kierunku na zewnątrz. Czy tak samo powinno być w modelu RC? Czy dla modelu dwusilnikowego stosuje się skłon i wykłon silnika? Jaki stosuje się typowo? Może ktoś ma podobny model P-38? Z aerodynamiki... zwichrzenie skrzydła o dany kąt (czyli w efekcie obniżenie krawędzi natarcia profilu) - gdzie powinien leżeć punkt obrotu profilu? W punkcie krawędzi spływu? w 1/4 cięciwy? Kąt zaklinowania skrzydła: Znalazłem różne wartości w opisach samego samolotu i modeli P-38. Zazwyczaj podawane jest 2°, ale z rysunków planów wynika jakby kąt zaklinowania skrzydła (oś zerowa profilu do osi poziomej samolotu) wynosił ok 4° Poniższy rysunek to tylko ilustracja, wymiary są zupełnie nieistotne. Czy ktoś może zna prawidłowy kąt zaklinowania skrzydła? Będę wdzięczny za wszelkie pomocne dane

Mam swoje metody projektowania, skrojone po prostu pod moje narzędzia i możliwości. Frajdę sprawia mi samo projektowanie, wiec nie chce korzystać z gotowych rozwiązań. Drukuje też z PETG, który jest o wiele tańszy niż dedykowany PLA Lighweight czy jakoś tak, oczywiście cięższy stąd konstrukcją hybrydowa ze wstawkami i kadłubem styropianowymi. Drukowane będą tylko te elementy, które trudni "wyrzeźbić" ze styropianu lub są pracochłonne. Co do pokrycia, to ja tylko maluję swoje modele, a taśmą pakową zabezpieczam krawędzie natarcia i wzmacniam lotki i stery. Oczywiście każdy może wg uznania pokryć swój model... taśmą pakową, papierem czy tkaniną...

Panowie 😀 jak już pisałem, model nadal ma nie wszystko zaprojektowane, choć budowa już rozpoczętą. Nie mo fiksować sięna masie czy rozpiętości. Masa ostateczna wyjdzie na końcu i mam nadzieję, że będzie mniejsza niż zakładana 😉. Pomijacie wątek nauki podczas budowy itd. Lepiej nauczyć się na małym modelu i techniki i budowy gdzie większość rzeczy jest prostych i tanich niż od razu porywać się z motyką na wielki model... Zgadzam się w 100% z kolegą RobRoy i nic dodać nic ująć. Nic na siłę, kto uważa, że to strata czasu po prostu nie musi tu zaglądać, a jak nie będzie odzewu i chętnych po prostu zamkniemy post 😀 luz... Co do kierowania oczami... to każdy ma swój gust... I wystarczy poczytać posty i widać jak wielu doświadczonych modelarzy chwali i zachwyca się w moim przekonaniu miernymi rzeczami anpomija te wartościowe.... bo każdy ma swój punkt widzenia, swoje upodobania i z nostalgią i sercem patrzy na niektóre samoloty i modele.... I to właśnie jest piękne i wartościowe w modelarstwie, co dla jednego jest blachostką innemu daje wiele szczęścia i radości. Tak więc zważywszy na Wasze uwagi (doceniam je) dorzucam do projektu jeszcze jedno założenie: NIE MA GWARANCJI ŻE OBLOT BEDZIE MOŻLIWY/UDANY a model budujesz na własną odpowiedzialność 🤪 Tak więc nadal zapraszam chętnych do budowy ze mną 😀

Czytasz w moich myślach 🤪 Na przykład coś takiego.... Corsair ma piękne skrzydła, idealną linię przejścia W, ciekawie spłaszczone końcówki płatów od spodu... I oczywiście wloty chłodnic, bez których F4 Corsair po prostu jest nagi... P-11c ma swoich wielbicieli i nie potrzebuje naśladowcy odwróconego Corsaira... 😉 Jednak pozostanę przy prawidłowym ustawieniu osi i Corsarzu 😉

W zupełności się zgadzam... ale... no właśnie, taki wybór bo serce nie sługa a samolot piękny, a te trudniejsze części skrzydła pozostawimy nowoczesnym metodom modelowania i wydruku 3D